Huyện Tân Kỳ những ký danh lịch sử hào hùng

Huyện Tân Kỳ với núi Lèn Rỏi điệp trùng và dòng Sông Con thơ mộng là biểu trưng cho trầm tích văn hóa, sức sống – ý chí đấu tranh mãnh liệt và niềm say mê lao động sáng tạo của đất và người Tân Kỳ. Nếu như núi Hồng, sông Lam là biểu tượng cho khí chất của đất và người xứ Nghệ. Thì Lèn Rỏi chính là biểu tượng của người dân Tân Kỳ.

Thị trấn Tân Kỳ Đường mòn Hồ Chí Minh
Thị Trấn Lạt, huyện Tân Kỳ từng bước đổi mới sau 50 năm phát triển.

Lèn Rỏi biểu tượng và niềm tự hào của người dân Tân Kỳ


Câu chuyện truyền thuyết về dãy Lèn Rỏi  hùng vĩ 99 ngọn với 100 con chim phượng hoàng linh thiêng, đến hôm nay vẫn còn được lưu truyền.

Vì thiếu đi một ngọn núi mà những cánh chim quý phái ấy đã không dừng lại, nhưng hàng trăm năm sau, miền quê này luôn là vùng đất lành để biết bao người con từ khắp mọi miền tổ quốc, tụ hội về đây sinh cơ lập nghiệp.

Dù tên gọi Tân Kỳ chỉ mới chính thức xuất hiện cách đây vừa tròn nửa thế kỷ, nhưng lịch sử của vùng đất này đã trải qua hàng ngàn năm văn hiến.

Từ rất lâu, tại cụm di tích hang Đình – Chùa ở Lèn Rỏi, huyện Tân Kỳ, Nghệ An các nhà khảo cổ học người Pháp và Việt Nam đã tìm thấy rất nhiều hiện vật từ thời đại đồ Đá giữa, thuộc văn hóa Hòa Bình.

Những di chỉ này là minh chứng khẳng định, từ cách đây hàng chục vạn năm trên vùng đất miền núi phía Tây Nghệ An nói chung, Nghĩa Đàn, Tân Kỳ nói riêng đã xuất hiện các nhóm người Việt Cổ.

Lèn Ròi huyện Tân Kỳ
Một góc Lèn Rỏi xã Kỳ Tân, huyện Tân Kỳ ngày nay

Những dấu ấn lịch sử


Từ xa xưa, mảnh đất này có tên gọi là Trại Lạt. Nơi đây đã trở thành căn cứ địa của nhiều nghĩa quân, nhiều cuộc khởi nghĩa từ thời dựng nước. Đặc biệt, thời nhà Lý, khi Uy Minh Vương Lý Nhật Quang làm trấn phủ Châu Nghệ An, ông đã quyết định huy động binh lính và dân cư khai thông tuyến đường bộ nối Nghệ An với kinh thành Thăng Long đi qua vùng đất Tân Kỳ – Nghĩa Đàn ngày nay ra vùng Như Xuân – Như Thanh (Thanh Hóa).

Trong khởi nghĩa Lam Sơn, khi chọn Nghệ An làm thế đứng chân để hạ Thành Trà Lân, Lê Lợi đã lập nhiều căn cứ trên đất Tân Kỳ mà ngày nay vẫn còn lưu lại những tên gọi như bãi Loi Loi, bãi Tập Mã, núi Đồn…

Và tại xã Tiên Kỳ của huyện Tân Kỳ dấu tích thành Lê Lợi mà thời đó gọi là Tam cấp lê Lợi vẫn còn đây, gợi về một thời xa xưa, khi mà nghĩa quân Lam Sơn đang chuẩn bị binh lực để tiến đánh kẻ thù và làm cho “Miền trà Lân trúc chẻ, tro bay”. Địa danh Tiên Kỳ cũng chính là tên làng do người anh hùng dân tộc Lê Lợi ban tặng để ghi nhớ công sức của nhân dân trong vùng.

Lễ hội Bươn Xao tại xã Tiên Kỳ huyện tân Kỳ
Lễ hội Bươn Xao ở Tiên Kỳ, huyện Tân Kỳ có từ thời Lê Lợi

Những dấu tích còn lại ấy chính là minh chứng cho một mảnh đất mà truyền thống yêu nước, kiên cường bất khuất đã trở thành máu thịt của mỗi người dân, ngay từ ngày đầu lập đất, ngay từ khi tên gọi Tân Kỳ chưa xuất hiện trên bản đồ Tổ quốc.

Để rồi sau này, trong 2 cuộc kháng chiến thần thánh, chống Thực dân pháp và Đế quốc Mỹ, người Tân Kỳ vẫn luôn tự hào vì sự đóng góp, hy sinh không tiếc máu xương cho độc lập, tự do của dân tộc.

Phà Sen vẫn còn đây, dù hôm nay nó đã được thay thế bằng chiếc cầu nối hai bờ sông Con. Nhưng nơi đây vẫn lưu lại chứng tích của một thời phải chịu biết bao trận bom oanh tạc của đế quốc Mỹ, hủy hoại và hòng cắt đứt điểm trung chuyển lương thực, thực phẩm và những đoàn quân chi viện cho chiến trường Miền Nam.

Trong chiến tranh ác liệt, quân và dân Tân Kỳ đã anh dũng chiến đấu đến hơi thở cuối cùng, máu hồng của biết bao người con ưu tú ngày ấy đã hòa và dòng nước mát sông Con, thấm sâu vào lòng đất như là mạch nguồn nuôi dưỡng tâm hồn những thế hệ người Tân Kỳ hôm qua, hôm nay và mãi mãi sau này.

Một mốc son chói lọi và là niềm tự hào khôn nguôi của biết bao thế hệ người Tân Kỳ đó là vào  ngày 9/9/1964, những chiến sĩ của Binh đoàn 559 đã bổ nhát cuốc đầu tiên khai sinh con đường huyền thoại- đường mòn Hồ Chí Minh, góp phần làm nên chiến thắng vẻ vang cho dân tộc Việt Nam trong thế kỷ 20.

Cuối năm đó, con đường bí mật ấy mới mở được 16 cây số. Thế mà một năm sau đoàn xe chở vũ khí lương thực đầu tiên đã chuyển bánh vào Nam. Con đường mòn mang tên Bác bắt đầu từ Di tích lịch sử Km số 0 của huyện Tân Kỳ đã vươn tới tận Lộc Ninh (huyện Lộc Ninh thuộc tỉnh Bình Phước ngày nay), phía tây Sài Gòn.

Con đường thượng đạo Hồ Chí Minh chính là cột  xương sống vững chãi để dân tộc ta làm nên thắng lợi vĩ đại năm 1975.

Những năm chống Mỹ, Tân Kỳ là đất đóng quân của rất nhiều đơn vị bộ đội, cơ quan, đoàn thể, của tỉnh, của Quân khu 4. Đặc biệt có  hơn 2 vạn dân Vĩnh Linh  đất lửa ra sơ tán. Suốt 7  năm ròng (từ 1968- 1973), Nhân dân Tân Kỳ đã nhường cơm sẻ áo cho nhân dân Vĩnh Linh tuyến đầu Tổ quốc.

Nghĩa là từ bát cơm, hạt muối, người Tân Kỳ những năm đó đã biết lo gấp đôi, gấp ba vì nghĩa tình cách mạng.

Tân kỳ không chỉ là cái nôi giàu truyền thống cách mạng từ buổi dựng nước, mà nơi đây còn là cái nôi của những trầm tích văn hóa. Nó hiện hữu, đằm sâu trong mạch nước Sông Con – một dòng Sông chảy qua mảnh đất miền trung du này với dáng vẻ rất lạ.


Sông Hiếu (Sông Con) dòng song chảy ngược


Đi qua Nghĩa Đàn, nó có tên gọi Sông Hiếu, nhưng khi về đến Tân Kỳ nó có tên là Sông Con. Sông Con hiền hòa uốn khúc đã bồi đắp phù sa màu mỡ cho những xóm làng trù phú tốt tươi, như là mạch nguồn, kết tụ linh khí vùng đất.

Sông Con cũng là con sông duy nhất ở Nghệ An có 60 km chảy ngược về phía thượng ngàn rồi sau đó mới hòa vào lòng sông Cả về với biển lớn. Chính vì điều này mà người ta gọi Tân Kỳ là vùng đất thiêng, đất lành.

Sông con chảy qua huyện Tân Kỳ
Một góc Sông con chảy qua huyện Tân Kỳ

Địa danh Cừa và những làng nghề truyền thống nổi tiếng


Cừa là địa danh có tên từ rất lâu đời, với nhiều truyền thuyết, nhiều câu chuyện lịch sử đã ghi đậm vào tâm hồn mỗi người con Tân Kỳ khi xa xứ. Câu chuyện về sự đổi thay của địa danh Cừa bắt đầu từ những năm đầu thập niên 80 khi người ta phát hiện ra nguồn tài nguyên vô giá trên mảnh đất Nghĩa Hoàn – Tân Kỳ là đất sét – chất đất chuyên dùng để sản xuất vật liệu xây dựng như gạch, ngói.

Cũng từ đây, làng nghề Ngói Cừa được hình thành và phát triển. Đời sống kinh tế của nhân dân Nghĩa Hoàn nói chung các cơ sở sản xuất ngói nói riêng được nâng lên rõ rệt. Bộ mặt nông thôn ngày càng đổi mới. Giờ đây, thương hiệu ngói Cừa – Tân Kỳ đã vang xa trong cả nước và sang nước bạn Lào.

Làng nghề Ngói Cừa Tân Kỳ
Làng nghề ngói Cừa

Ngoài ra, nghề Dệt võng gai ở Giai Xuân, nghề dệt thổ cẩm ở Đồng Văn đều là những ngành nghề truyền thống mang đậm nét riêng của vùng đất miền Tây xứ Nghệ…

Nghề dệt võng Gai ở Giai Xuân Tân Kỳ
Nghề dệt võng gai truyền thống ở Giai Xuân

Cột mốc số 0 lịch sử


Ngày 9-9-1964, trên một bãi đất hẹp dưới chân núi Dong ở ngã ba thị trấn Lạt (ngày nay là ngã tư gần bến xe huyện Tân Kỳ), bên dòng sông Con thuộc huyện Tân Kỳ, Trung đoàn 98 công binh đã bổ nhát cuốc đầu tiên tại điểm xuất phát “Km số 0” đường mòn Hồ Chí Minh.

Tiếp nối là hàng chục nghìn công binh, thanh niên xung phong (TNXP), nhân dân các tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh và Quảng Bình tập trung làm đoạn đường Hồ Chí Minh qua địa bàn các tỉnh Bắc Trung Bộ.

Họ lập nên kỳ tích đào đắp hàng chục nghìn mét khối đất đá, khôi phục cầu cống, đồng thời, tổ chức bảo vệ tuyến đường, trực tiếp bắn rơi nhiều máy bay và bắt nhiều giặc lái.

Thị trấn Lạt trở thành nơi tập kết để cán bộ, chiến sĩ và hậu cần, vũ khí chuẩn bị vào miền nam.

Đến ngày 27-11-1972, cán bộ chiến sĩ Đoàn 559 khởi công xây dựng tuyến đường cơ giới Đông Trường Sơn, từ Km số 0 nối đến tận miền Nam là huyện Lộc Ninh, tỉnh Bình Phước ngày nay.

Đây là tuyến đường huyết mạch cung cấp hậu cần, góp phần để quân và dân cả nước làm nên chiến thắng lịch sử, giải phóng hoàn toàn miền nam, thống nhất đất nước.

Tại đây, những người mở đường đã dùng một cây gỗ lớn và khắc thành cột mốc “Km (cây) số 0” để xác lập điểm khởi đầu của con đường huyền thoại.

Km số 0 Đường mòn Hồ Chí Minh
Km số 0 đường mòn Hồ Chí Minh

Cụm di tích hang, Đình- Chùa Lèn Rỏi


Về Nghĩa Đồng, đến với di tích lịch sử Đình Sen. Ngôi đình đựơc xây dựng từ rất lâu đời, với nét kiến trúc cổ độc đáo, hoa văn tinh xảo là sự hội tụ, kết tinh của nghệ thuật điêu khắc cổ Việt Nam.

Không chỉ thế, Đình Sen còn là chứng tích của một thời chiến đấu ngoan cường anh dũng của quân, dân Nghĩa Đồng. Rồi lèn Voi, hang Thung Khiển – một trong những cảnh quan mới được khai phá. Người Tân Kỳ luôn tự hào rằng đây chính là  động phong nha của Xứ Nghệ.

Cụm di tích hang, Đình- Chùa Lèn Rỏi Tân Kỳ
Cụm di tích hang, Đình- Chùa Lèn Rỏi

Về Giai Xuân, ta đến với cây Sanh hàng trăm năm tuổi, sừng sững giữa núi rừng. Theo quan niệm của người dân ở đây, Cây Sanh là nơi mà các vị thần núi rừng trú ngụ nên rất linh thiêng.

Dáng núi, dòng sông đã thấm vào mạch nguồn tâm hồn mỗi người con Tân Kỳ. Dù họ đang ở nơi xa hay sinh sống, làm việc trên chính mảnh đất quê mẹ, thì họ vẫn luôn tự hào vì đã có một miền quê như thế- một miền… quê của muôn quê.

Tân Kỳ hôm qua, hôm nay và sau này sẽ luôn vững bước đi lên, bởi câu chuyện kể về Tân Kỳ luôn là niềm tự hào, là động lực thôi thúc bao khát vọng vươn tới một tương lai tươi sáng trong mỗi người dân Tân Kỳ hôm nay./.

Nguồn: Tham khảo từ Đài PT-TH Nghệ An của tác giả Khánh Ly


Hãy like fanpage Xứ Nghệ today để cập nhật nhiều thông tin mới về các địa điểm du lịch ở Nghệ An nhé!

Coppy bài vui lòng để lại nguồn xunghetoday.com


Chuyển đến thanh công cụ